Tạp chí FLEURNo. 30Doanh nghiệp
EUDR và cà phê Việt Nam: quy định chống phá rừng của EU áp dụng thế nào
EUDR cà phê áp dụng từ 30/12/2026 với doanh nghiệp lớn và vừa, 30/6/2027 với doanh nghiệp nhỏ. Việt Nam thuộc nhóm rủi ro thấp, nhưng vẫn phải có toạ độ vườn.
- 01
Theo Quy định (EU) 2025/2650, EUDR áp dụng từ 30/12/2026 với doanh nghiệp lớn và vừa, từ 30/6/2027 với doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ.
- 02
Việt Nam thuộc nhóm rủi ro thấp, nên thẩm định đơn giản hơn, nhưng vẫn phải có toạ độ vùng trồng và bằng chứng không phá rừng sau 31/12/2020.
- 03
Tính đến 18/10/2026, riêng Sơn La đã thu thập dữ liệu 58.336 ha với 158.416 thửa cà phê; Đắk Lắk vừa ký kế hoạch 2026–2030 xây cơ sở dữ liệu vùng trồng.
EUDR, quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu, sẽ áp dụng với cà phê từ ngày 30/12/2026 cho doanh nghiệp lớn và vừa, và từ 30/6/2027 cho doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ. Việt Nam được EU xếp vào nhóm "rủi ro thấp", nên thủ tục nhẹ hơn, nhưng mỗi bao cà phê vào châu Âu vẫn phải chỉ ra được nó đến từ mảnh vườn nào, và mảnh vườn ấy không phải là rừng sau ngày 31/12/2020.
Thông tin trong bài cập nhật đến ngày 03/11/2026.
EUDR cà phê là gì: một câu hỏi về mảnh đất
EUDR là tên viết tắt của Quy định (EU) 2023/1115. Nó áp dụng cho bảy nhóm hàng: gia súc, ca cao, cà phê, cọ dầu, cao su, đậu nành và gỗ. Doanh nghiệp đưa những hàng này vào thị trường EU phải chứng minh ba điều: sản phẩm không gắn với phá rừng hay suy thoái rừng sau ngày 31/12/2020, được sản xuất đúng luật nước sở tại, và đã qua thẩm định (due diligence).
Điều làm EUDR khác các chứng nhận quen thuộc là đơn vị kiểm tra. Không phải một nhà máy hay một công ty, mà là một mảnh đất có toạ độ. Doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt tới 4% doanh thu và bị loại khỏi thị trường EU, theo Tạp chí Công Thương.
Với cà phê Việt Nam, câu hỏi ấy nặng ký. Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), năm 2025 EU chiếm 40,7% kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam, với 666,3 nghìn tấn, trị giá 3,63 tỷ USD (Diễn đàn Doanh nghiệp, 17/10/2026).
Hai lần hoãn, một lần đơn giản hoá
Theo lịch ban đầu, EUDR áp dụng từ 30/12/2024. Cuối năm 2024, EU lùi 12 tháng. Tháng 9/2025, Ủy ban châu Âu đề xuất hoãn tiếp, viện lý do hệ thống công nghệ thông tin chưa sẵn sàng.
Lần hoãn thứ hai thành luật bằng Quy định (EU) 2025/2650, thông qua ngày 19/12/2025, đăng Công báo EU ngày 23/12/2025. Văn bản này cũng gọt bớt nhiều nghĩa vụ. Doanh nghiệp đứng sau trong chuỗi (hạ nguồn) và thương nhân không phải tự lập tờ khai thẩm định nữa, chỉ cần giữ số tham chiếu của tờ khai đầu tiên. Ủy ban châu Âu ước tính các thay đổi giúp giảm khoảng 75% chi phí tuân thủ hằng năm.
EU ban hành Quy định 2023/1115. Mốc áp dụng ban đầu: 30/12/2024.
Hoãn 12 tháng: 30/12/2025 cho doanh nghiệp lớn, 30/6/2026 cho doanh nghiệp nhỏ.
Ủy ban châu Âu công bố phân loại rủi ro quốc gia. Việt Nam: rủi ro thấp.
Quy định 2025/2650 đăng Công báo: hoãn lần hai, đơn giản hoá nghĩa vụ.
Báo cáo rà soát đơn giản hoá: Ủy ban không mở lại văn bản luật.
Quy định uỷ quyền 2026/2102 có hiệu lực: cà phê hoà tan vào phạm vi từ 30/12/2027.
EUDR áp dụng với doanh nghiệp lớn và vừa.
Đến ngày 28/10/2026, theo tổng hợp của hãng tư vấn chính sách Publicea, chưa có đề xuất nào lùi lịch thêm. Báo cáo rà soát ngày 4/5/2026 kết luận không cần mở lại văn bản; các điều chỉnh tiếp theo đi qua văn bản hướng dẫn và quy định uỷ quyền. Hệ thống thông tin để nộp tờ khai đã mở lại từ cuối tháng 6/2026.
Việt Nam "rủi ro thấp": nhẹ hơn, không phải miễn
Theo Quy định thực thi (EU) 2025/1093, EU chia các nước thành ba nhóm. Bốn nước rủi ro cao: Belarus, Myanmar, Triều Tiên và Nga. Khoảng 140 nước rủi ro thấp, trong đó có Việt Nam. Các nước còn lại, như Brazil và Indonesia, ở mức tiêu chuẩn.
Tham tán Nông nghiệp Việt Nam tại Bỉ và EU Trần Văn Công gọi đây là "kết quả tích cực của những nỗ lực hợp tác giữa hai bên" (Nhân Dân, 23/5/2025). Lợi thế là có thật: cơ quan chức năng EU kiểm tra tỷ lệ doanh nghiệp thấp hơn, và nhà nhập khẩu được thẩm định theo quy trình đơn giản hoá.
"Rủi ro thấp" làm nhẹ thủ tục. Nó không làm nhẹ dữ liệu.
Nhưng "rủi ro thấp" không phải là miễn trừ. Tại buổi hỏi đáp lần hai giữa doanh nghiệp Việt và Ủy ban châu Âu, ông Jeroen Verhagen, cán bộ chính sách Tổng vụ Môi trường, giải thích rằng doanh nghiệp vẫn phải thu thập thông tin (Điều 9). Nếu thông tin cho thấy rủi ro bằng không hoặc không đáng kể thì không cần thêm biện pháp; nếu có dấu hiệu bất thường, vẫn phải xác minh vùng trồng, lịch sử sử dụng đất và tính hợp pháp. Phân loại quốc gia không thay thế việc kiểm tra từng lô hàng (Trung tâm WTO, 18/10/2026).
Điều "rủi ro thấp" làm nhẹ đi
- Thẩm định theo quy trình đơn giản hoá
- Tỷ lệ doanh nghiệp bị kiểm tra thấp hơn
- Nhà sản xuất sơ cấp siêu nhỏ, nhỏ tự đưa hàng vào EU chỉ cần một tờ khai đơn giản một lần
Điều vẫn bắt buộc
- Toạ độ vùng trồng của từng lô
- Bằng chứng không phá rừng sau 31/12/2020
- Bằng chứng sản xuất đúng luật Việt Nam
- Sổ sách khối lượng khớp từ vườn tới cảng
VICOFA còn nêu một vướng mắc rất đời thường: nhà nhập khẩu EU đòi nhiều thông tin hơn mức hướng dẫn yêu cầu, và mỗi nơi đòi một kiểu. Phía Ủy ban xác nhận EUDR không quy định một mẫu hồ sơ chung. Một rủi ro khác là đếm trùng: một nông hộ làm ra 10 tấn, bán cho ba người mua, nếu sổ sách không khớp thì tổng khối lượng khai báo có thể vượt 10 tấn.
Việt Nam chuẩn bị gì: bản đồ, toạ độ, cơ sở dữ liệu
Cà phê Việt Nam là cà phê của nông hộ. Khoảng 600.000 hộ canh tác 95% trong tổng 720.000 ha cà phê cả nước (Tuổi Trẻ, 8/9/2026). Đưa toạ độ của chừng ấy mảnh vườn nhỏ vào một hệ thống dữ liệu là phần việc nặng nhất.
Ở cấp quốc gia, kế hoạch hành động của Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) yêu cầu các địa phương xây dựng và công bố cơ sở dữ liệu, bản đồ ranh giới rừng cấp tỉnh trước ngày 31/12/2026, lấy hiện trạng rừng ngày 31/12/2020 làm mốc. Các tỉnh cũng phải xác định và công bố những vùng trồng cà phê, cao su, gỗ có nguy cơ gắn với mất rừng (VTV, 11/2/2026).
Ở cấp tỉnh, những con số mới nhất đến từ cả hai đầu đất nước:
- Lâm Đồng, Đắk Lắk: bản đồ rừng và vườn
Đến cuối năm 2024, một chương trình hợp tác công tư giữa IDH, JDE Peet's và các doanh nghiệp đã thu thập dữ liệu khoảng 130.000 ha rừng và 136.000 ha cà phê ở hai tỉnh (Diễn đàn Doanh nghiệp, 17/10/2026).
- Đắk Lắk: kế hoạch 2026–2030
Ngày 29/10/2026, tỉnh ký biên bản ghi nhớ với IDH, mục tiêu 75.000 ha cà phê bền vững; một trong bốn mục tiêu là cơ sở dữ liệu vùng trồng và hệ thống truy xuất đáp ứng EUDR. Tỉnh có hơn 217.000 ha cà phê (Việt Nam News).
- Sơn La: số hoá từng thửa
Tính đến 18/10/2026, tỉnh đã thu thập dữ liệu 58.336 ha với 158.416 thửa cà phê, mở rộng điều tra ra 28 xã, phường; mục tiêu đến 2030 số hoá trên 90% diện tích (Đại biểu Nhân dân, 30/10/2026).
Ở xã Mường Chanh, Sơn La, một trong hai xã được tỉnh chọn thí điểm mô hình cà phê bền vững đáp ứng EUDR, việc làm cụ thể là rà soát vùng trồng, hoàn thiện dữ liệu đất đai và hướng dẫn nông dân trồng theo quy hoạch (Báo Sơn La, 27/10/2026). Mùa hái Arabica năm nay ở đó được kể trong bài Mùa Arabica Sơn La 2026.
Điều đó có nghĩa gì với người làm cà phê
Với nông hộ có vườn từ trước năm 2021, nằm ngoài đất rừng, EUDR gần như không đổi cách trồng. Cái đổi là giấy tờ: toạ độ mảnh vườn, giấy tờ đất, và một người mua biết ghi lại những thứ ấy. Hợp tác xã và đại lý thu mua trở thành mắt xích quan trọng nhất, vì họ là nơi dữ liệu dễ đứt.
Với doanh nghiệp xuất khẩu, chi phí nằm ở hệ thống. Bản tin trên Tạp chí Công Thương khuyến nghị dự trù ngân sách cho lập bản đồ, truy xuất và kiểm nghiệm, làm việc với tổ chức nông dân để thu toạ độ, và dùng các chứng nhận đã được công nhận. Cà phê hoà tan sẽ vào phạm vi EUDR từ 30/12/2027, cho các nhà máy thêm một năm.
Với một thương hiệu cà phê rang muốn đưa sản phẩm ra nước ngoài, điều đó có nghĩa là câu hỏi "hạt này từ đâu" không còn là chuyện kể trên bao bì, mà là hồ sơ phải xuất trình được. FLEUR làm việc với nhà nhập khẩu, chuỗi bán lẻ và quán cà phê ở nước ngoài qua trang Xuất khẩu & nhà nhập khẩu. Sau EUDR, sản lượng của mùa vụ cũng sẽ được đọc cùng dữ liệu, như bức tranh trong bài xuất khẩu cà phê niên vụ 2025/2026.
Có một điều lạ về EUDR: nó bắt cả một chuỗi cung ứng toàn cầu nhìn xuống một mảnh vườn cỡ một hai hécta ở Krông Năng hay Mường Chanh. Mảnh vườn ấy vẫn đất đỏ, vẫn những hàng cây mùa này trĩu quả, vẫn là một phần của tấm bản đồ cà phê Việt Nam. Chỉ là từ cuối năm nay, nó có thêm một dòng toạ độ đi theo mỗi bao hạt.
Bài viết thuộc Tạp chí FLEUR, do Ban biên tập FLEUR thực hiện cùng nhóm nghiên cứu của Clairmont Group. Mỗi con số, mốc thời gian và trích dẫn trong bài được đối chiếu với nguồn công khai liệt kê bên dưới; chỗ các nguồn chưa thống nhất, bài nêu rõ khác biệt thay vì chọn một con số. Thông tin sản phẩm FLEUR lấy theo hồ sơ sản phẩm hiện hành.
Nguồn
- EU Deforestation Regulation: what applies to companies from 30 December 2026 – Publicea
- EU Deforestation Regulation – Baker McKenzie
- Regulation (EU) 2025/2650 – EUR-Lex
- European Commission Releases New EU Deforestation Regulation Measures – Global Environmental Law Review
- Việt Nam được xếp vào nhóm "rủi ro thấp" trong Quy định chống phá rừng của EU – Nhân Dân
- Ủy ban châu Âu trả lời vướng mắc của doanh nghiệp Việt về EUDR – Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI)
- "Phép thử" dữ liệu cà phê Việt Nam – Diễn đàn Doanh nghiệp
- Tuân thủ EUDR: Cà phê Việt gia tăng lợi thế cạnh tranh – Tạp chí Công Thương
- Năm 2026 sẽ hoàn thành cơ sở dữ liệu rừng phục vụ thực thi EUDR – VTV
- Đắk Lắk targets 75,000ha of sustainable, EUDR-compliant coffee by 2030 – Việt Nam News
- Sơn La đẩy mạnh số hóa chuỗi giá trị cà phê Arabica – Đại biểu Nhân dân
- Mường Chanh (Sơn La) bước vào vụ thu hoạch cà phê, hướng tới sản xuất bền vững và đáp ứng EUDR – Báo Sơn La (đăng lại trên Tin tức Nông nghiệp)
- Chuyên trang EUDR – Tuổi Trẻ
